BÖLÜM - 5

İSİM-CÜMLECİK

İSİM CÜMLECİĞİ / AD-TÜMCELİK / THE NOUN CLAUSE

BU BÖLÜMÜN KONULARI

Kısa Açıklama /  İsim-Cümleciklere Toplu Bakış / Düz-Cümleden Üretilen İsim-Cümlecik / Dikkat... Dikkat... /  Sorulardan İsim-Cümlecik / Emirlerden İsim-Cümlecik /  Dikkat... Dikkat... /  İleri Düzeyde Notlar  /  General Exercise  /  İngilizce'ye Çeviri

 

KISA AÇIKLAMA

"İsim-cümlecik" kavramından, cümlede tek bir ismin gramatik görev ve özelliklerini üstlenebilen yan-cümlecik türünü anlıyoruz. Bu Bölümde dikkatimizi, cümlede özne veya nesne işlevi üstlenen yan-cümlecikler üstüne yoğunlaştıracağız.

Herhangi bir cümlede, fiilin öznesi veya nesnesi olmak işlevi,  1) tek bir isim ile karşılanabileceği gibi; bunun yerine, 2) bir isim-öbek (noun phrase); veya 3) bir isim-cümlecik de (noun clause) kullanılabilir.

İlk iki durumda, bir "yalın cümle" (basit cümle / simple sentence); üçüncü durumda ise bir "karmaşık tümce" (complex sentence) kurmuş oluruz:

Aşağıda, "isim", "isim-öbek", ve "isim-cümlecik" terimleri ile kastedilen birimleri örnekleniyorum. Öbek veya cümlecikteki bütün sözcüklerin birer isim olması gerektiği anlamı çıkartılmamalıdır. Anlatılmak istenen, o öbek veya cümleciğin bir bütün olarak isim işlevi taşıyor olmasıdır.

İsim = Ali, tea.

İsim-öbek = "my son", "foreign films".

İsim-cümlecik = "that he prefers foreign films".

          Ali prefers tea.

          My son prefers foreign films.

          My son has told me that he prefers foreign films.

Unutmayınız, gramer birimlerini işlevlerine göre tanımlayıp sınıflıyoruz: "foreign films" yapı olarak bir sıfat tamlamasıdır; ama burada nesne işlevi taşıyor. Çünkü, "Ne sever, neyi sever?" sorusuna yanıt veriyor. O halde onu bir "isim-öbek" (noun phrase) olarak değerlendireceğiz.

Aynı şekilde, "that he..." ile başlayan yan-cümlecik de "Ne sever, neyi sever?" sorusuna yanıt veriyor ve "to tell" fiilinin nesnesi konumundadır: O halde onu bir "isim-cümlecik" (noun clause) olarak değerlendireceğiz.

İSİM-CÜMLECİKLERE TOPLU BAKIŞ

Farklı kaynak-cümle tiplerinden, hangi bağlaçlar kullanılarak, nasıl bir isim-cümlecik üretildiği aşağıda örnekleriyle gösteriliyor. İlerdeki örnekleri incelerken, zaman zaman bu tabloya dönüp karşılaştırarak irdelemeniz yararlı olacaktır.

KAYNAK CÜMLE

BAĞLAÇ

İSİM-CÜMLECİK

   DÜZ CÜMLELER

   AIDS is a very dangerous syndrome.

that

   That AIDS is a very dangerous syndrome is now

   generally known. [ÖZNE]

   Everybody knows (that) AIDS is a very dangerous

   syndrome. [NESNE]

   SORU CÜMLELERİ

   a) Yardımcı Fiillerle kurulan sorular için:

   Is AIDS really dangerous?

if

if... or not

whether

whether or not

whether... or not

   Whether or not AIDS is really dangerous was

   discussed in our last chapter. [ÖZNE]

   They keep asking us if AIDS is really dangerous.

   [NESNE]

   (Bu bağlaçların kullanım koşulları için önemli not aşağıda)

   b) Soru sözcüğü veya soru sözcük öbekleri

   ile kurulan sorular için

   In what population category is AIDS

   particularly dangerous?

   Why is AIDS so dangerous?

Soru sözcüğü

yada

soru öbeğinin

kendisi

   In what population category AIDS is particularly

   dangerous is a very relevant question. [ÖZNE]

   They keep asking why AIDS is so dangerous.

   [NESNE]

   EMİR CÜMLELERİ

that

   The doctor suggested that she (should) give up

   smoking. [NESNE]

Önemli Not: Yardımcı fiillerle kurulan soru cümlelerinde, "if" ve "if...or not" ile başlayan bir isim-cümlecik özne konumunda kullanılamaz. Bu kategoride yalnız "whether" ile başlayan isim-cümlecikler yer alabilir.

Yani, ***"If she will come (or not) is not known," şeklinde bir cümle kuramazsınız.

Doğrusu: "Whether (or not) she will come (or not) is not known."

BAŞA DÖNÜŞ

TABLO - 1'in Ayrıntılı İrdelenmesi

DÜZ-CÜMLEDEN ÜRETİLEN İSİM-CÜMLECİK

İngilizce'de herhangi bir düz-cümle'nin başına that bağlacı getirerek bir isim-cümlecik teşkil edebilir, sonra da bunu bir fiilin öznesi yada nesnesi olarak kullanabilirsiniz. Formülünüz:

 that + düz-cümle = isim-cümlecik

*  *  *  *

A) Özne Olarak Kullanım:

İsim-cümleciğin özne konumunda olduğu cümleler güçlü bir anlatım olanağı sağlamakla birlikte fazla sık görülmez; daha çok hitabette ve vurgulu, tumturaklı ifadelerde kullanılır. Günlük dilde, bu kalıptan dönüşümle elde edilen aşağıdaki ikinci örnek cümle tipi çok daha yaygındır. Vurgulama dışında tümüyle anlamdaş olduklarına dikkat ediniz:

1. That AIDS is a very dangerous syndrome is now generally known.

2. It is now generally known that AIDS is a very dangerous syndrome.

Örnekler aşağıda çoğaltılmaktadır.

vb... vb... vb...

GENERAL EXERCISE - 01

A -- Özne Olarak Kullanınız:

 01  Eating too much fat makes you fat. It is a fact known by all.

That eating too much fat makes you fat is a fact known by all.

[Çok fazla yağ yemenin insanı şişmanlattığı herkes tarafından bilinir.]

 02  How does he manage to keep going? This is beyond me.

How he manages to keep going is beyond me.

[Hayatını/işini nasıl götürüyor, veya ruhsal durumuna rağmen nasıl ayakta kalabiliyor anlayamıyorum...]

 03  Will he do it? It is another matter. ("Pek sanmıyorum" nüansı ile)

Whether he will do it is another matter.

[Acaba yapacak mı? İşte o başka bir mesele... Yapıp yapmayacağı ayrı bir mesele.]

vb... vb... vb...

BAŞA DÖNÜŞ

Lütfen Sorularınızı Esirgemeyiniz:

YALÇIN İZBUL -- İNGİLİZCE-DERS.COM

EĞİTİM SETİ TANITIMI

CD SETİ TANITIMI

GENEL TANITIM

SATINALMA BİLGİLERİ