|
Turkish Proverbs
Göze göz, dişe diş.
English
Equivalent (=eşdeğeri):
An eye for an
eye and a tooth for a tooth.
İlkel bir "çeviri" anlayışından söz etmenin tam zamanı... Kimileri,
her dil-kültür dizgesinin kendine özgü özellikleri olduğunu unutup,
kavram ve şekilde "birebir" karşılık umarlar. Örneğin, yukardaki
atasözü için şu soruyu soracaklardır: "Biz, burada -e halini
kullandığımıza göre, onlar niye An eye to an eye and a tooth
to a
tooth demiyorlar?
Öyle de söyleyebilirsiniz, tabii ki... Ama şöyle
demiş olursunuz: "Göz karşılığında göz, diş karşılığında diş
veriyorum / satıyorum";
yada, "Gözümü göz karşılığında, dişimi diş karşılığında
veriyorum / satıyorum!!"
DEMEK Kİ,
DİKKAT !!
Adamlar kendi dillerini bizden öğrenecek değil...
Tavrımız, herzaman için, "Demek ki bunu böyle söylüyorlar,"
diye not etmek, o şekilde öğrenmek olmalıdır.
"Türkçe düşündüğü için İngilizce
konuşamamak" sıkıntısından
kurtulmanın ilk temel adımı budur.
Sükut ikrardan gelir.
English
Equivalent (=eşdeğeri):
Silence gives
consent.
consent
= rıza, razı olma, onaylama.
Bir önceki
maddeye eklediğim yoruma güzel bir örnek daha. "Neden biz gelir
(=comes from) diyoruz da, onlar gives diyorlar?"
gibi beyhude sorularla uğraşmayınız.
Buradan da
alınacak bir ders vardır. 1930'ların davranışçı/davranışsal (behaviorist/behavioral)
psikoloji ekolünden esinlenen eğitim anlayışına sıkı sıkıya bağlı
eski hocalar, "Türkçe bir sözcük kullanan ceza olarak kumbaraya beş
kuruş atsın," savını ilke edinmişlerdir.
Bahse girerim
ki, gives fiilinin buradaki "morfo-semantik" mantığını,
upper intermediate düzeyde bir öğrenciye bile saatlerce
didinip İngilizce olarak anlatsanız sonuç yine de hüsran olabilir.
Oysa, en pratik
yol olarak, sert bir sesle, şöyle söylemeniz yeterli olacaktır:
"Silence gives consent. = Sükut
ikrardan gelir. Nokta... Sorusu olan varsa ceza olarak kumbaraya beş
kuruş atsın."
[Şakayı bir yana
bırakırsak, gerçekten de, davranışçı ekolün en zayıf yönü, öğretimde şekil önplana
çıkarılırken, içerik ve anlamın ihmale uğramasıdır. Ve, bu hastalığının
kestirmeden ilacı, çoğu zaman, bildiğiniz bir dilde -- Türkçe'de --
yapılıverecek küçücük bir açıklamadır.]
Görünüşe aldanmamalı.
English
Equivalents:
Appearances are
deceptive.
Never judge a
book by its cover.
(Motomot
çevirisi: Bir kitap hakkında kapağına bakarak karar verme)
to deceive /di-Sİ:V/
= aldatmak, hile yapmak... deception /di-SEP-şın/= aldatı,
hile... deceptive /di-SEP-tiv/ = aldatıcı...
Acele işe şeytan karışır.
English
Equivalent:
Haste makes
waste.
(Tranlated: "The
deuce gets involved in things hastily done.")
haste
/HEYST/
= acele, telaş... waste
/WEYST/ =
israf, işe yaramama, boşunalık...
 |
Günlük hayatta büyük pratik değer taşıyan
bir başka söz
ise
şudur:
"Acele işe -- ben de çok sıkıştım!" |
|
Marry in haste, repent at leisure.
[Hamlet
piyesinde, Genç Laertes'e babası Polonius'tan öğüt.]
İyice düşünüp taşınmadan
bir evliliğe balıklama atlarsan, pişmanlık için ilerde bol
bol vaktin olacaktır.
Yürü, bre
Şekspir Usta! Kim tutabilir ki seni!
Havlayan köpek ısırmaz.
English
Equivalents:
His bark is
worse than his bite.
(Don't take any
notice of his bullying manners or the threats he makes; he won't
really follow through them.)
Barking dogs
seldom bite.
(Türkçe'deki
anlam "asla ısırmaz" şeklinde iken, İngilizce versiyona göre "arasıra
ısırırlar"!)
Barking dogs
don't bite.
Timid dogs
bark the most.
to bark = havlamak...
to bite (bit - bitten) =
ısırmak... timid /Tİ-mid/
= korkak, ürkek...
For the Connoisseur: How about W.H. Auden's powerful
couplets: (-- In Memory of W. B. Yeats)
In the nightmare of the dark
All the dogs of Europe bark,
And the living nations wait,
Each sequestered in its hate.
Gam çekme, güzel, n'olsa
baharın sonu yazdır...
Bu, tabii, bir
atasözü değil, çok sevdiğim bir şarkıdan bir mısra...
Ama,
İngilizce'de bir karşılığı var:
April showers bring
May flowers.
Note:
"brings" şeklinde tekil fiille kullanılması da mümkündür.
Translated:
Nisan yağmurları Mayıs çiçeklerini getirir.
Paraphrased: Some unpleasant occurences may bring about better
consequences...
İstenmedik
olaylar, ilerdeki hoş sonuçların tetikleyicisi olabilir... Bugünkü
tatsız durumlar, yarın hayırlı sonuçlara yol açacaktır...
Atı alan
Üsküdar'ı geçti.
Colloquial
usage: "Ohooo! Atı alan (çoktaaan) Üsküdar'ı geçti."
English
Equivalent (=eşdeğeri):
It's no use
closing the stable door after the horse has bolted.
("closing"
yerine, "shutting", locking" işitilebilir.)
stable
= ahır... to bolt =
hızla fırlayarak uzaklaşmak...
Vocabulary Notes: "Stable" sözcüğünün aynı yazılış ve okunuşla, sıfat
olarak, "dengeli, istikrarlı, stabil" anlamında olduğunu unutmayınız.
Ne alaka? Çünkü, her ikisi de Latince "to stare" = ayakta durmak
kökünden geliyor ("stabulum" ve "stabilis")...
to bolt (fiil),
bolt (ad) (kapı, vb
için) "sürgülemek, sürgü" anlamını ayrıca not ediniz...
Meaning: It is too late to take action; it is no use taking
precautions after it's too late. (Biliyorsunuz,
"too + sıfat/zarf + mastar" yapısı, olumsuz "------mayacak kadar çok
aşırı" anlamı verir: "Önlem almak, harekete geçmek için artık çok
geç.")
Örnekler:
There are fears that the bird flu virus has already spread to many
other countries before an effective immunization program could be
started. In short, we may be closing the stable door after the horse
has bolted.
There are fears
that ....
= Korkuluyor/korkulmaktadır ki...
bird flu
= kuş gribi... immunization =
aşılama, bağışıklık kazandırma...
Most anti-virus
software is designed to be updated only on a daily or weekly basis,
whereas only a few hours is enough for a new virus to spread far and
wide. It is like leaving the stable door wide open for the horse.
anti-virus
software
= virüs (karşıtı) programları...
to update =
güncelleştirmek...
whereas
= oysa ki...
to spread far
and wide
= hertarafa yayılmak...
Precautions must be taken before a natural disaster strikes.
Prevention is always better than cure. Otherwise, it will be just
another case of closing the stable door after the horse has bolted.
precaution
= önlem...
a
natural disaster
= doğal felaket ("Strike" fiiline dikkat)...
otherwise
= aksi takdirde...
Olan oldu... Olanlar oldu bir kere...
(İlk
bakışta bir önceki söze anlamca benziyor gibi görünüyorsa da, aşağıda
göreceğimiz gibi hiç alakası yok)
English
Equivalents:
What's done is
done... What is done is done...
(seyrek)
What is done
cannot be undone...
It is no use
crying over spilt milk.
(Motomot:
Dökülmüş saçılmış süte üzülüp ağlamanın yararı yok.)
Meaning: It is
no use to have regrets over what cannot be corrected, undone or
rectified... (With a strong suggestion, "Well, lets move on; life must
go on...")
to undo
= yapılan bir şeyi eski haline döndürmek...
to rectify
/REK-tifay/
= düzeltmek, doğrultmak... (DİKKAT: Arabanın motorunu biz "rektifiye"
ediyoruz; onlar "to recondition" ederler... Bizdeki "kaporta
doğrultması", onlarda "body repairs" dir.)
Örnekler:
I know you wish
that you’d [=had] handled the project more efficiently, but there’s no use
crying over spilt milk. We must lose no time now and start anew.
to start anew
/STA:T-ı-NYU/ = yeniden başlamak...
If you are
always crying over the mistakes that you made in your life, you will
never get anywhere. Always remember that past mistakes and failures
cannot be reversed and what’s done is done. It is no use crying over
spilt milk. One must always look past those failures in his life.
look past
= look beyond... geride bırakıp, ötesine bakmak...
Never forget the
fact that prevention is the best cure. Always bear in mind that you
are the one who is solely responsible for supervising every single
safety measure. It is no use crying over spilt milk, no remedy can
undo an accident after it happens.
to bear in mind
= aklında tutmak, gözden uzak tutmamak...
remedy
/RE-mıdi/ = çare, deva...
to spill - spilled -
spilled
veya
spilt - spilt... Ancak, yukardaki atasözünde "spilt" formu çok daha
yaygındır. Bu da çok doğal; çünkü, hernekadar her iki form da halen
kullanılmakta iseler de, "spilt" -- bildiğiniz gibi -- "obsolete" veya
"archaic" biçimdir.
NOT: Herzaman
olduğu gibi, ses tonu ve tonlama kıraldır. Nitekim, teselli değil de,
belli bir
öfke veya kinaye tonuyla söylendiğinde, aynı atasözü, şüphesiz, "İyi
halt ettin, iyi poh yedin!" anlamına gelecektir.
Bu atasözünün
İspanyolcası: A lo hecho pecho.
Bu atasözünün
Japoncası: Fuku sui bon ni kaerazu.
Japoncası, bir
rivayete göre, "Ters dönen tepsiden dökülen sular geri dönmez," bir
başka rivayete göre, "Düşen bir çiçek yeniden dala dönmez," imiş...
İspanyolca yada
Japonca bildiğimden değil; merak edip baktım. Sonra da niye İspanyol
yada Japon bir kadınla evlenmemişim diye üzüldüm... (İmza: Süt Dökmüş
Kedi)
[Şakayı bir yana
bırakırsak, ses tonu ve tonlama iletişimde son derece önemlidir... Bir
arkadaşımızın en büyük zevki, İMF ve AB'yi temsilen gelen konuklara
zarif bir reveransla eğilip çiçek takdim ederken, en lütufkar ses
tonuyla, "Seni de, seni göndereni de ... şeklinde iltifatlarını
sıralamaktı.]
Dereyi geçerken at değiştirilmez.
English
Equivalent:
Don't change
horses in midstream... Don't change horses in the middle of the
stream.
Örnekler:
They decided to
change horses in midstream and that is probably why they lost the
election.
(Yani, tam seçim
dönemine girmişken parti liderini değiştirdiler ve büyük olasılıkla bu
yüzden seçimi kaybettiler.)
During the 2004
US presidential election, the Bush/Cheney campaign argued that
American leadership should not "change horses in midstream"...
Yes, but Senator John
Kerry declared in return:
“When your horse
is drowning, it's a good time to change horses in midstream."
|
|
|
The truth is,
the horse is always the selfsame horse... The raiders just take turns to keep him riding
on...
At herzaman
aynı attır... Yağmacı takımı, sırayla sırtına biner, durmadan koştururlar onu...
(Lütfen
"raider" sözcüğümü "rider" şeklinde "düzeltmek" için mesaj
atmayınız.)
|
|
|
Zararın neresinden dönülse kârdır.
English
Equivalent:
Better lose the
saddle than the horse.
(Çevirisi: Atı
kaybetmektense, eğeri kaybetmek evlâdır/iyidir.)
Tranlated &
interpreted: Any point of putting an end to your losses will be to
your benefit. What is done so far cannot be undone, but you can put an
end to the process and prevent further loss.
saddle
/SÆ-dl/ = eğer, at eğeri...
QUICKIES...
Azı çalan çoğu da çalar. He
who will steal the eggs, will steal the hen.
Aksilikler hep üst üste gelir. It
never rains but pours.
Ayağını yorganına göre uzat. Cut
your coat according to your cloth.
Ak akçe kara gün içindir. Keep
something for a rainy day.
Temizlik imandan gelir. Cleanliness
is next to Godliness. /KLEN-linis/
Alet işler, el öğünür. A
bad workman always blames his tools.
Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az. A
word to the wise in enough.
Son gülen iyi güler. He
who laughs last laughs best.
Laugh and the world
laughs with you. Weep and you weep alone....
= Mutlu isen,
işlerin tıkırında ise, herkes yanındadır; ama mutsuz günlerinde
kimseyi yanında bulamazsın.
Bu aslında bir
atasözü değil; 19. yy sonu ve 20 yy başı Amerikalı kadın şair Ella
Wheeler Wilcox'un bir şiirinden ilk mısralar...
Kuşkusuz
atasözü değerinde, ve zaten o muameleyi görüyor. Bizdeki en yakın
karşılığı:
Ağlarsa anam ağlar,
gerisi yalan ağlar...
Ama, biz gelelim
İngiliz besteci ve romancı Anthony Burgess'in (1917 - 1993) buna
nazire olarak söylediklerine:
Laugh and the world laughs with you,
snore and you sleep alone...
Gül ki, bütün dünya
seninle birlikte gülsün;
Horlarsan, yalnız
uyursun!...
I'll now take a break from the strenuous
task of hunting for equivalents; I will simply give a translation,
literal and verbatim, where it makes sense or opt for a paraphrase and
interpretation as the need may arise. We might continue in the previous
manner, should I feel again up to the task...
| |
Güleriz ağlanacak halimize.
How ironic it is
that we guffaw at the state we are in, whereas we should be
lamenting.
Eşek ölür semeri kalır; insan ölür eseri kalır.
The ass dies,
its saddle remains; a man dies, his accomplishments remain. (=
Nothing but the saddle of the ass is left behind; but a man's accomplishments
live on.)
Karga kekliği taklit edeyim derken, kendi yürüyüşünü unutmuş. The
crow trying to imitate the partridge forgot its own gait.
Söyleyene bakma söyletene bak. Take
no notice of the one who voices it; fix your attention on the one
who (or, on what) makes him (or, causes him to) say it.
Üzüm üzüme baka baka kararır. Bad
character or behaviour is infective (= contagious). (Literal
translation: "Grapes blacken (=ripen) vis-a-vis other grapes.")
Adama dayanma ölür; duvara dayanma yıkılır. Do
not lean on a man (= be not dependant on another person), for he
dies; do not lean against a wall, for it falls down.
Bakmakla usta olunsa köpek kasap olurdu. If
skills could be gained just by watching (= looking on), every dog
would become a butcher.
Yarım doktor candan, yarım imam dinden eder. (veya, Yarım imam
dinden, yarım doktor candan eder.) A
half doctor causes you to lose your life; a half imam causes you to
lose your faith.
Islanmışın yağmurdan korkusu olmaz. A
drenched man fears not the rain.
Ayıpsız dost arayan dostsuz kalır. (Mevlana'dan)
He who looks for a friend without (a) fault (=blemish), remains
without a friend.
Derdini söylemeyen derman bulamaz. (veya, Derdini saklayan derman
bulamaz.) He
who does not talk (to his friends) about his problems finds no
remedy for them. (He who conceals... cannot find...)
Senin dinin sana, benim dinim bana. To
you your religion, and to me my religion. (You follow the dictates
of your own faith as I am following mine. I have no use or need for
your proselityzing.)
Alçak yerde yatma sel alır, yüksek yerde yatma yel alır. Do
not lie on low ground lest flooding might drift you off; do not lie
on high ground lest high winds might sweep you off.
Avcı ne kadar hile bilirse, ayı da o kadar yol bilir. No
matter how many tricks the hunter knows, that many paths (=means of
escape) the bear also knows.
Anasının övdüğü kızla değil, eltisinin övdüğü kızla evlen. Do
not marry the girl whose mother brags about; marry the girl whose
sister-in-law speaks highly of.
Kel ölür sırma saçlı olur kör ölür badem gözlü olur. (veya, Kör ölür
badem gözlü olur, Kel ölür sırma saçlı olur) When
a blind man dies, they say he had almond-shaped eyes (judged
attractive); when a bald man dies, they say he had golden hair.
(A sly
reference to an exaggerated praise of the dead or of the past.)
İki gönül bir olunca, samanlık seyran olur. For
two hearts united, a barnhouse is a promenade.
("promenade"
here is not a place for strolling, but implies "pleasure drawn from
visual appreciation")
Bir koltuğa iki karpuz sığmaz. Two
watermelons cannot be accommodated in one armpit; One cannot carry
two watermelons under
one armpit.
This is meant
to be a warning against doing more than one thing at a time.
Acı patlıcana kırağı çalmaz. A
bitter eggplant is immune to frost. The frost cannot harm a bitter
eggplant.
This is to say
"That person is (usually, I am) tough (and hardened by experience);
he is not/cannot be easily harmed; he can easily withstand minor
assaults/misfortunes.
Her koyun kendi bacağından asılır. Every
sheep is hung (= hooked in the butcher's shop) by its own feet. 1.
Every man is the architect of his own fate. Every man is on his own
and for his own. 2. I don't have to be altruistic and bear your
responsibility.
This maybe
used (sometimes selfishly) to admonish a demanding person ("you take care of yourself
as I will take care of myself") or to give practical or indeed
cynical advice.
Gülü seven dikenine katlanır. One
who loves roses should endure the thorns.
(Some translate this as "will endure"; but I feel the proverb is
more of an encouragement and advice than mere observation.)
Bedava sirke baldan tatlıdır. Free
vinegar is sweeter than honey.
(Emphasis is
on the idea, "if it is free of charge")
Sen ağa ben ağa, bu ineği kim sağa. You're
a squire, me a squire; whose's going to milk the cow?
Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez. Don't
(be silly and) hold on to your chicken if you are to receive a goose
in return.
Gökyüzünde düğün var deseler, kadınlar merdiven kurmaya kalkar. If
someone said there is a wedding-party in the sky, women would
attempt to build a ladder up.
(A
tongue-in-cheek remark about women showing great interest in
wedding-parties.)
Let us finish
with a proverb most appropriate
for the Holy
Month of Ramadan:
Parayla imanın kimde olduğu belli olmaz.
Who
knows who is rich or who is religious?
You cannot tell who has money or who has faith.
|
|
|
