LATİNCE & YUNANCA

SÖZCÜK ÖĞELERİ

 

Sistem Nasıl Çalışıyor

Bu sayfada yalnızca Latince ve Eski Yunanca'dan İngilizce'ye geçmiş kök ve eklerin işleyişine örnekler sunacağım. Bir sonraki sayfada ise, eski Cermen ve Romans dilleri de dahil olmak üzere, İngilizce'de rastladığımız kök ve eklerin daha ayrıntılı bir dökümünü bulacaksınız.

Bu kök ve eklerin anlamını bilmek, öğrenme kolaylığı sağladığı gibi, tanımadığımız sözcüklerle karşılaştığımızda bunların anlamını üç aşağı beş yukarı çıkarsama olanağı da verir.

Önce, Latince'den gelen kök, önek ve sonekler ile başlayacağız.

Latince, bildiğiniz gibi, Roma İmparatorluğu'nun diliydi ve bu haliyle imparatorluğun egemenlik alanları içinde yaygınlık kazanmıştı. Zamanla değişik bölgelerde konuşulan Latince farklı diller niteliği kazandı. İtalyanca, Fransızca, İspanyolca ve Portekizce, Latince "ana" dilden inmiş "kardeş" dillerdir.

Kuzey Fransa'daki Normandiya Dükalığı hükümdarı William 1066 yılında İngiltere'yi fethedince, o zamanın Fransızcası birkaç yüzyıl boyunca ülkenin resmi dili kimliğini kazandı. Zaman içinde yerli Anglo-Sakson diyelekleri ile etkileşerek, bugün tanıdığımız İngilizce'nin önemli bir öğesini oluşturmuştur. İngilizce sözcüklerinin yaklaşık %60'ının o dönemde Fransızca'dan geldiği, bunların büyük bölümünün ise Latince kökenli olduğu hesaplanıyor.

Bununla birlikte, 6. yüzyıldan başlayarak İngiltere'ye Hristiyanlığı getiren keşiş ve papazlar kanalıyla da pekçok sözcük Latince'den doğrudan geçmiştir.

 

Latince'den Kök, Önek ve Sonekler

 

Latince Kök

Temel Anlamı

Örnek Sözcükler

-dict-

to say

contradict, dictate, diction, edict, predict

-duc-

to lead, bring, take

deduce, produce, reduce

-gress-

to walk

digress, progress, transgress

-ject-

to throw

eject, inject, interject, project, reject, subject

-pel-

to drive

compel, dispel, impel, repel

-pend-

to hang

append, depend, impend, pendant, pendulum

-port-

to carry

comport, deport, export, import, report, support

-scrib-

-script-

to write

describe, description, prescribe, prescription, subscribe, subscription, transcribe, transcription

-tract-

to pull, drag, draw

attract, contract, detract, extract, protract, retract, traction

-vert-

to turn

convert, divert, invert, revert

Latince  Önek

Temel Anlamı

Örnek Sözcükler

co-

together

coauthor, coedit, coheir

de-

away, off; generally indicates reversal or removal in English

deactivate, debone, defrost, decompress, deplane

dis-

not, not any

disbelief, discomfort, discredit, disrepair, disrespect

inter-

between, among

international, interfaith, intertwine, intercellular, interject

non-

not

nonessential, nonmetallic, nonresident, nonviolence, nonskid, nonstop

post-

after

postdate, postwar, postnasal, postnatal

pre-

before

preconceive, preexist, premeditate, predispose, prepossess, prepay

re-

again; back, backward

rearrange, rebuild, recall, remake, rerun, rewrite

sub-

under

submarine, subsoil, subway, subhuman, substandard

trans-

across, beyond, through

transatlantic, transpolar

Latince Sonek

Temel İşlevi & Anlamı

Örnek Sözcükler

-able

-ible

“capable of" veya "worthy of” anlamında sıfat yapar

likable, flexible

-ation

fiilden ad yapar

create, creation; civilize, civilization

-fy

-ify

“to make or cause to become” anlamında fiil yapar

purify, acidify, humidify

-ment

fiilden ad yapar

entertain, entertainment; amaze, amazement

-ty

-ity

sıfattan ad yapar

subtlety, certainty, cruelty, frailty, loyalty, royalty; eccentricity, electricity, peculiarity, similarity, technicality

 

Yunanca'dan Kök, Önek ve Sonekler

 

Yunanaca Kök

Temel Anlamı

Örnek Sözcükler

-anthrop-

human

misanthrope, philanthropy, anthropomorphic

-chron-

time

anachronism, chronic, chronicle, synchronize, chronometer

-dem-

people

democracy, demography, demagogue, endemic, pandemic

-morph-

form

amorphous, metamorphic, morphology

-path-

feeling, suffering

empathy, sympathy, apathy, apathetic, psychopathic

-pedo-

-ped-

child, children

pediatrician, pedagogue

-philo-

-phil-

having a strong affinity or love for

philanthropy, philharmonic, philosophy

-phon-

sound

polyphonic, cacophony, phonetics

Yunanca Önek

Temel Anlamı

Örnek Sözcükler

a-

an-

without

achromatic, amoral, atypical, anaerobic

anti-

ant-

opposite; opposing

anticrime, antipollution, antacid

auto-

self, same

autobiography, automatic, autopilot

bio-

bi-

life, living organism; biology, biological

biology, biophysics, biotechnology, biopsy

geo-

Earth; geography

geography, geomagnetism, geophysics, geopolitics

hyper-

excessive, excessively

hyperactive, hypercritical, hypersensitive

micro-

small

microcosm, micronucleus, microscope

mono-

one, single, alone

monochrome, monosyllable, monoxide

neo-

new, recent

neonatal, neophyte, neoconservatism, neofascism, neodymium

pan-

all

panorama, panchromatic, pandemic, pantheism

thermo-

therm-

heat

thermal, thermometer, thermostat

Yunanca Sonek

Temel İşlevi & Anlamı

Örnek Sözcükler

-ism

“the act, state, or theory of” anlamında ad yapar

criticism, optimism, capitalism

-ist

ad yapar

conformist, copyist, cyclist

-ize

ad veya sıfattan fiil yapar

formalize, jeopardize, legalize, modernize, emphasize, hospitalize, industrialize, computerize

-gram

something written or drawn, a record

cardiogram, telegram

-graph

something written or drawn; an instrument for writing, drawing, or recording

monograph; phonograph, seismograph

-logue

-log

speech, discourse; to speak

monologue, dialogue, travelogue

-logy

discourse, expression; science, theory, study

phraseology, biology, dermatology

-meter

-metry

measuring device; measure

geometry, kilometer, parameter, perimeter

-oid

“like, resembling” veya “shape, form” anlamında sıfat veya ad yapar

humanoid, spheroid, trapezoid

-phile

one that loves or has a strong affinity for; loving

audiophile, Francophile

-phobe

-phobia

one that fears a specified thing; an intense fear of a specified thing

agoraphobe, agoraphobia, xenophobe, xenophobia

-phone

sound; device that receives or emits sound; speaker of a language

homophone, geophone, telephone, Francophone

 

 

    

 Almanak Anasayfa'ya Dönüş