IF-TÜMCELİKTE
YARDIMCI FİİL
Bu dizinin başında temel formüllerimizi oluştururken,
if-tümcelikte yardımcı fiillerin yer almayacağını,
bunların temel-tümcelik içinde değerlendirileceğini söylemiştik.
[Ayrıntılarda boğulmadan pratik ve kestirme yoldan hızlı
öğretim amaçlayan bir kurs çerçevesinde, saptamalarımızın
biraz fazla atak olması doğal karşılanmalıdır.]
Orada değindiğimiz bu "kaba" kuralın hayli
kabarık olan istisnaları nasıl açıklanabilir? Örneğin,
If you will/would wait a moment, I'll go and see if Mr.
Hepçalışır is free to see you...
Bu bir nezaket ifadesidir. Tümceye, "If you wait..." şeklinde de başlayabilirdik. Yani burada
"will/would" birer nezaket sözcüğü olmaktan
öte gitmiyor. Anlam incelendiğinde, aslında bir koşul
koşulmadığı görülür: "Eğer beklerseniz gidip
bakarım, beklemezseniz gidip bakmam" şeklinde bir
koşul tümcesi olarak algılanması yanlış olur.
Aşağıdaki örnekleri de aynı irdeleme ile çözgüleyebiliriz.
Bunlardan birincisinde nezaket, son ikisinde ise serzeniş/öfke
iletimleri sözkonusu:
I would be very grateful if you would send me the
necessary documents as soon as possible.
If you would sit down, gentlemen, we can begin our
discussion.
If you would stop talking for a second, I could finish off
my sentence.
"TİP-
0"
VE "TİP- 4" VAR MIDIR ?
Şu örnekleri inceleyiniz:
Present Tense : If you heat ice, it turns to water...
If there is a shortage of any product, its price is bound
to go up... (Özellikle bilimsel saptamalarda bu tümce
yapısı ile çok sık karşılaşırız.)
Past Tense : We used to stay at home if there was the
slightest chance of rain... If ever anybody
interrupted his lecture, he got (used to get / would get)
terribly angry...
Kimi yazarlar, "if" sözcüğüyle kuruldukları
gerekçesiyle, bu tür tümceleri sözde
"Tip-0" ve "Tip-4" başlıkları ile
Koşul Kipi içinde sınıflamak ister. Oysa bu "mantık"
geçerli olsaydı, "He didn't tell me if he would
come with us or not" türünden ad-tümcelikleri de
kapsam içine almamız gerekmeyecek midir?
Bu tür tümcelerin genel özelliği, gerçek durumlardan
söz edilmekte oluşudur: Buz ısıtılırsa suya dönüşür...
Birisi her nezaman dersini kesecek olsa çok
sinirlenirdi...
Dikkat ederseniz bu tümcelerde "if - if ever" yerine
"when - whenever" tercihinizi rahatlıkla kullanabilirsiniz
ve anlam bozulmaz. Gerçek durumlardan söz ettiğinize göre,
bunların Haber Kipi kapsamında görülmeleri gerekir. Koşul
Kipinin temel özelliği varsayımsal, farazi durumlardan
söz ediliyor olmasıdır.
IF-TÜMCELİKTE
"ANY" VE "SOME"
Bilindiği gibi, some ve any ikilisine ilişkin genel
kural, birincisinin olumlu, ikincisinin ise olumsuz tümceler
ve sorularda kullanılmasıdır.
If-tümceliklerde ise, bunun tersine bir uygulama geçerli
olabilir ve bu tercih çoğu zaman vurgulanmış anlatım niteliği kazanır:
Wouldn't I help you out if I had any means to do so? =
Bunu yapabilecek imkanlarım olsa seni bu durumdan
kurtarmaz mıyım sanıyorsun!
I would never have allowed you to enter if you hadn't had
some kind of reasonable excuse! = Akla yatkın bir
mazeretin olmasaydı...
