CHAPTER - 5

AD-TÜMCELİK

THE NOUN CLAUSE

 

BU BÖLÜMÜN KONULARI
Kısa AçıklamaAd-Tümceliklere Toplu Bakış / Düz-Tümceden Üretilen Ad-Tümcelik / Dikkat... Dikkat...Sorulardan Ad-Tümcelik / Emirlerden Ad-Tümcelik Dikkat... Dikkat...İleri Düzeyde Notlar  /  General Exercise

 

KISA AÇIKLAMA

    Bu Bölümde dikkatimizi tümcedeki özne ve nesne işlevleri üstüne yoğunlaştıracağız. Bu iki işlev için tek ad kullanılabileceği gibi, bir ad-takımı (noun phrase) yada ad tümceliği (noun clause) de kullanılabilir:

          Ali prefers tea.

          My son prefers foreign films.

          My son has told me that he prefers foreign films.

    Unutmayın, gramer birimlerini işlevlerine göre tanımlayıp sınıflıyoruz. "Foreign films" yapı olarak bir sıfat tamlamasıdır; ama burada "Ne sever, neyi sever?" sorusuna yanıt veren bir nesne işlevi taşıyor: O halde "ad-takımı" (noun phrase) olarak değerlendireceğiz.

     Aynı şekilde, "that he..." ile başlayan tümcelik de "Ne sever, neyi sever?" sorusuna yanıt veren bir nesne işlevi taşıyor: O halde "ad-tümcelik" (noun clause) olarak değerlendireceğiz.

NOT: Kitabımızın pragmatik/pratik amaçlarına uygun olarak, burada da belli bir yalınlaştırmaya gittim. Daha ayrıntılı gramatik açıklama isteyen okuyucular, Bölüm Sonundaki "İleri Düzeyde Notlar" Bölümüne bakabilirler. Ama o Bölümü "sıkıcı" bulursanız, beni suçlamayın.

 

AD-TÜMCELİKLERE TOPLU BAKIŞ

    Aşağıda farklı kaynak tümce tiplerinden hangi bağlaçlar kullanılarak ad tümceliği üretildiği örnekleriyle gösteriliyor. Daha sonraki metinleri okurken, zaman zaman bu tabloya dönerek karşılaştırmalı şekilde incelemeniz yararlı olacaktır.

 

 

KAYNAK TÜMCE

BAĞLAÇ

AD-TÜMCELİK

DÜZ TÜMCELER

AIDS is a very dangerous disease.

that

That AIDS is a very dangerous disease is now generally known. [ÖZNE]

Everybody knows (that) AIDS is a very dangerous disease. [NESNE]

SORU TÜMCELERİ

a) Yardımcı Fiillerle:

Is AIDS very dangerous?

 

if

if... or not

whether

whether or not

whether... or not

Whether or not AIDS is really dangerous was discussed in our last chapter. [ÖZNE]

They keep asking us if AIDS is really dangerous. [NESNE]

b) Soru sözcük yada öbekleriyle:

In what population category is AIDS particularly dangerous?

Why AIDS is so dangerous?

Soru sözcüğü yada öbeğinin kendisi

In what population category AIDS is particularly dangerous is a very relevant question. [ÖZNE]

They keep asking why AIDS is so dangerous. [NESNE]

EMİR TÜMCELERİ

that

The doctor suggested that she (should) give up smoking. [NESNE]

 

*  *  *  *  *  *  *

[PORTIONS REMOVED]

[ATLANAN BÖLÜMLER]

*  *  *  *  *  *  *

 

SORULARDAN AD-TÜMCELİK

    Bu Bölümün başındaki Tablodan hatırlayacağınız üzere, bu konu iki alt başlık altında incelenecektir: 1) Yardımcı fiillerle kurulan soru tümceleri... 2) Soru sözcükleri yada soru sözcük öbekleri ile gerçekleştirilen sorular...

A) Yardımcı Fiillerle Kurulan Sorular:

    Bu tip soru tümcelerinden ad-tümcelik oluşturmak için, 1) Düz-tümceye çevrilir, 2) Başına Tabloda gösterdiğimiz bağlaçlardan birisi getirilir.

   1) İşte şimdi çok önemli bir noktaya değineceğiz. Dikkat edilirse aşağıda örneklenen her üç İngilizce tümce, Türkçede aynı çeviriyi veriyor:

          She asked me if I was tired.

          She asked me if I wasn't tired.

          She asked me if I was tired or not.

                = Yorgun olup olmadığımı sordu.

(Hernekadar, ilk iki örneği, "Acaba yorgun muyum diye sordu" / "Acaba yorgun değil miyim diye sordu" şeklinde çevirmek olanağı varsa da...)

    Demek ki Türkçede, "Yorgun olduğumu sordu... Yorgun olmadığımı sordu..." yapıları kural dışıdır, ama İngilizcede soruları bu şekilde sorabiliyor; özel olarak "yorgun olup olmadığımı" kavramını iletmek istersek "or not" yapısına baş vuruyoruz.

*  *  *  *  *  *  *

[PORTIONS REMOVED]

[ATLANAN BÖLÜMLER]

*  *  *  *  *  *  *

 

DİKKAT...  DİKKAT...

    Bir başka anlatım/aktarım yolu ise, belli fiillerin ardından that + ad-tümcelik yapısının kullanılmasıdır:

"Be careful with your diet."  --------›

"The doctor suggested/advised/urged that I/you/she (should) be careful with my/your/her diet."

    Bu beklenmedik anlatım kalıbı ileri düzeyde ingilizce öğrencileri için bile şaşırtıcı olmaktadır. Oysa günlük basında ve literatürde örnekleri hayli kalabalıktır. Sınavlarda da baştacı bir sorudur.

    Önce bu yapıda yaygın kullanılan fiilleri listeleyelim:

advise, agree, ask (istemek), be determined (kesin kararlı olmak), beg, command, demand, desire, forbid, insist, move (önermek), recommend, request, require, stipulate (yasa, vb için emredici olmak), suggest, urge (acil dir, gereği hemen yapılsın çağrısında bulunmak)...

    İşte, bu fiillerden sonra ad-tümcelik "should" yardımcı fiili ile kurulur. Kurulur ama, dilersek yardımcı fiili yapıdan çıkarabiliriz. Uygulama çoğu zaman bu yöndedir. Kolaylık bakımından, tümcenizi önce "should" ile kurun. Sonra bu sözcüğü çıkarın: Geride ne kalıyorsa o kalsın.

    Doğaldır ki geride yalnız yalın fiil kalacak ve giriş fiilinin present yada past olması bunu değiştirmeyecektir. Yapı işte bu nedenle "şaşırtıcı" görünüyor:

 

 

  

The doctor suggested that she stop smoking.

Her employer demanded that she come to work on time.

We requested that outsiders not be allowed to enter the hall.

Her doctor urged that the operation not be postponed any longer.

He keeps advising me that I sell my old car.

I move that the meeting be postponed. [Toplantının ertelenmesini öneriyorum... parliamentary motion = önerge...]

They insist that they be given a second chance.

 

*  *  *  *  *  *  *

[PORTIONS REMOVED]

[ATLANAN BÖLÜMLER]

*  *  *  *  *  *  *

 

GENERAL EXERCISE

(Not: Burada özne-nesne terimleri pratik amaçla itibari değerde kullanılmaktadır. Daha keskin gramer sınıflaması arzu edenler, bir yukardaki konuya bakabilirler)

Özne Olarak Kullanınız:

01. All work and no play makes Jack a dull boy. It is a fact which is expressed in practically every language.

02. How does he manage to keep going? This is beyond me.

03. Will he come? It is another matter. ("Pek sanmıyorum" nüansı ile)

04. Whoever wants to succeed? He/she should plan his/her time carefully.

05. What did you say to him? It matters a lot to me.

06. Man is a political animal. It was first pointed out by Aristotle.

07. AIDS is a very dangerous syndrome. It is a fact accepted by everyone.

08. Does AIDS threaten to spread further in the near future? This was discussed in a recent meeting. ("Yayılma eğiliminde olup olmadığını" sorgulayınız.)

09. What does she do for a living. It is a mystery.

10. What happened afterwards? It is not clear.

Nesne Olarak Kullanınız:

11. Whoever is that person? The girls would like to know that.

12. She must lose some weight. The doctor recommended this.

13. "Be careful with your diet." This is what the doctor told me. ("suggest" fiilini kullanınız.)

14. How does it work? This was what he kept wondering.

15. It is a privilege to receive higher education in Turkey. Unfortunately, most students do not seem to realize this.

16. Whatever else are you planning to do now? They will object to them.

17. What does you friend suggest that you do? This is the best thing to do.

18. You're hurt. I'm sorry.

19. He did not recognize you? Is this possible? [İlk tümce, ses tonlaması ile sorduğumuz bir soru -- gerçi bu birşey değiştirmez, ama noktalama hatası olmadığını söylemek için belirtiyorum.]

20. People show they have not forgotten you. This is always gratifying. [Burada tümceyi oluştururken "if" yerine "when" kullanın; çok daha şık olacaktır.]

YANITLAR

(Sorularla karışmamaları için kırmızı numaralandılar)

01. That all work and no play makes Jack a dull boy is a fact which is expressed in practically every language.

02. How he manages to keep going is beyond me. [Hayatını/işini nasıl götürüyor, veya ruhsal durumuna rağmen nasıl ayakta kalabiliyor anlayamıyorum.]

03. Whether he will come is another matter.

04. Whoever wants to succeed should plan his/her time carefully.

05. What you said to him matters a lot to me.

06. That man is a political animal was first pointed out by Aristotle.

07. That AIDS is a very dangerous syndrome is a fact accepted by everyone.

08. Whether or not AIDS threatens to spread further in the near future was discussed in a recent meeting.

09. What she does for a living is a mystery.

10. What happened afterwards is not clear.

11. The girls would like to know whoever that person is.

12. The doctor recommended that she lose some weight.

13. The doctor suggested that I be careful with my diet.

14. He kept wondering how it worked.

15. Unfortunately, most students do not seem to realize that it is a privilege to receive higher education in Turkey.

16. They will object to whatever else you are planning to do now.

17. The best thing to do is what you friend suggests that you do.

18. I'm sorry (that) you're hurt.

19. Is it possible that he did not recognize you?

20. It is always gratifying when people show they have not forgotten you.

BAŞA DÖNÜŞ

 

 

         

ANASAYFA  --  TESTLER  --  OKUMA  --  EĞLENCE