[Buradaki sıralama görüş ve önerileriniz içindir.
Kitaptaki sıralama farklıdır.]
# 001
AREN'T I?
Öyle değil mi?.. Öyle değil miyim?..
Birinci tekil
kişi "ben" tarafından, kendi söylediklerine yönelik onay isteyen
eklenti soru tipine
("kuyruk
sorusu" -- tag questions)
birkaç örnek verelim önce:
I wouldn't
do such a thing, would I?
Ben böyle
birşey yapmam, öyle değil mi? (= Yapmayacağımı biliyorsun, değil
mi?)
Well, I
didn't do it, did I?
Eee, sonuçta yapmadım,
yaptım mı?]
I said
I would not do it, didn't I?
Yapmayacağımı
söylemiştim, öyle değil mi?
[Söylerken
"would not" bölümünü vurgulayınız.]
I couldn't've
[could not have]
inflicted that pain on my own family, my dear friend,
could I?
O acıyı kendi
aileme çektiremezdim, öyle değil mi, aziz dostum?
I am not
so stupid after all, am I?
Pek o kadar da
aptal değilmişim meğerse, öyle değil mi?
[Dikkat:
"after all" Türkçe'ye zor çeviri verenlerden. Aşağıda
irdeleyeceğim.]
Peki ya eklenti
sorumuz
"I am ........,
am I not?
şeklinde ise, kısaltılması nasıl yapılacaktır?
İşte
eklenti sorular arasındaki tek düzensiz yapı burada karşımıza
çıkıyor. Nedeni ise "fonetik" olanaksızlık, yani
"am I not?"
sorusunun kısaltılarak telaffuzunun olanaksızlığıdır.
[İsterseniz,
/m-not-ay/ filan bişiler söleyip kendi halinize gülmeyi
deneyebilirsiniz.]
O halde, seçenekleriniz?
İşi uzatıp,
"I am ...... , am
I not?"
diyebilirsiniz.
Ama yaygın uygulama,
"I am ...... ,
aren't I?"
şeklindeki "kısaltma" yönündedir. Örnekler:
I am
the boss around here,
aren't I?
Bana bak, burada
patron benim herhalde, öyle değil mi?
[Çevirilerime
"olası ses tonu"ndan çıkarsanabilecek anlamı da katıyorum: Burada,
alay veya çıkışma tonu ile]
Why
aren't I getting my email subscriptions? Can you tell me why
I am not getting my email subscriptions?
(Mealen: Dergilerim neden ulaşmıyor bana?)
Gülfidan stared at the ceiling, and then calmly said " I
am going to die very soon,
doctor,
aren't I?"
("Gülfidan'ın Gözyaşları" adlı fırk TV dizisinden...)
How dare you question my
right to criticise? I am a paying member of this club, aren't
I?
Eleştirme
hakkımı ne cüretle sorguluyorsunuz? Bu kulübün aidat ödeyen bir
üyesiyim , öyle değil mi?
Man! Aren't I
lucky!!
Hey
be! Vay be!
Vay be adamım! Ne şanslıyım ama!! --
[Biliyorsunuz
bu tür ünlemler, ses tonuna göre, gerçek duygudan kinayeye kadar
hertürlü nüansı yansıtabilir. Aşağıdaki de böyle:]
Aren't I clever!!
Aren't I a clever one!!
Zekiyim, di mi
!! Ne zekiyim ama !!
# 002
AFTER ALL
Türkçe'ye zor çeviri veren deyimlerden bir örnek
Bu deyimi genelde "nede olsa" deyişimizle karşılayabiliyoruz; ama
çoğunlukla tümcenin gelişine bakıp nasıl denk getirirsek öyle çevirmekte
yarar var.
İşte örnekler:
No wonder he did so badly in the finals; after all, he didn't put in
much of an effort, did he?
Finallerde bu derece başarısız olmasını
şaşmamalı; nede olsa, pek fazla bir gayret göstermedi, öyle değil mi?
Oil and water do not mix after all.
Nede olsa su ve yağ birbirine karışmaz.
I wasn't expecting to see
her at the meeting; she hadn't shown much interest in the subject
after all.
Nede olsa, konuya pek fazla ilgi göstermemişti.
Customers aren't so stupid
after all.
Nede olsa, müşteriler de o kadar aptal değil, öyle değil mi!
[Not: Lütfen bana "nede" nin ayrı yazılması gerektiği yolunda mesaj
atmak zahmetine girmeyiniz. Bunu bir kalıp olarak görüyor
ve bu şekilde yazıyorum.]
Yukardaki iki örnekte, "nede olsa... unutmamalıyız ki..." gibi bir
anlamla, unutulmuş veya atlanmış önemli bir neden veya bakış açısından
söz ediyoruz ve deyimi "konuyu açış/değinme" sözü olarak kullanıyoruz. Bu
kullanımda, tümceliğin başına veya sonuna yerleştirebiliriz.
Şimdi,
aşağıdaki "şimdi öyle anlaşılıyor ki, meğerse..." anlamına dikkat
ediniz:
Atatürk was right, after all, in thinking there would be some
people in the future who would betray his reforms.
to betray = ihanet
etmek...
They found traces of ice
at the bottom of some of the craters. Was Mars once inhabited after all?
Yoksa meğerse Mars da
bir zamanlar hayat varmıymış?
Bir
başka boyutta ise
bu deyim, "beklentinin aksine gerçekleşme" kavramını
aktarabiliyor, veya bunun açıklanmasını içerebiliyor. Bu anlatımlarda
"after all" genelde tümcelik sonunda yer alacaktır. Türkçe'ye
çevirirken, bir şeyler bulup denkleştirmek dışında bir öneri
getiremiyorum. En iyisi örneklere bakmak:
[Telefonda / on the phone:] I was planning to visit you this evening; but I'm
afraid I'm not free after all.
...... , ama
korkarım gelemiyorum (çünkü beklenmedik durumlar oldu).
I expected he would fail the test; but he passed
after all.
Testi
geçemeyeceğini düşünüyordum; ama geçti işte!
[Tümcenin
gelişine ve ses tonuna göre, şaşkınlıktan ferahlamaya türlü duygular
iletebilir.]
It wasn't so bad was it,
after all?
Eh, çok kötü
değilmiş, öyle değil mi? (= beklediğimiz kadar)
[Örneğin, diş
hekimine gitmekten korkan çocuklara, seans sonrası söyleyebileceğiniz
sözler.]
Bir
başka kullanım olanağı da, kendisini oluşturan sözcüklerin kök
anlamlarından kaynaklanıyor:
WHAT am I, after
all, but a child, pleas’d with the sound of my own name? (Walt
Whitman)
= "herşey bir
yana", "bütün bunları dikkate aldıktan sonra"...
veya,
You might almost say that
Turkish is "in" the EU after all. But, let us not get
euphoric. There lies a thorny path before us after all.
Eh, ucu ucuna
Türkiye
SONUNDA,
NİHAYET
AT'ye "girdi" diyebiliriz. Ama hesapsız coşkuya kapılmayalım.
nede olsa,
önümüzde dikenli bir yol var.
Nede olsa = Herşey bir yana, herşeyden önce:
I think we should go and see Granny
more often. She lives only a couple of streets away from us. and,
after all, we haven't seen her for ages.
Anneanneyi
(veya, babaanneyı) daha sık ziyaret etmeliyiz. Bizden birkaç sokak
ilerde oturuyor ve herşey bir yana, (= herşeyden önce), uzun zamandır
ziyaretine gitmedik.
After all, wasn't the
slogan of this Government “We'll serve the people!”, and not “We'll
serve our friends and relations!"?
Herşey
bir yana, (= herşeyden önce), bu Hükumetin sloganı "Halka hizmet
edeceğiz!" idi, "Dost ve akrabalara değil!" değil miydi?
# 003
LET ALONE
İşte
sizlere ilginç bir tümce açılışı. Türkçe'ye çevirisi genelde,
"Bırakın .........
'i bir kenara, üstelik ........."
şeklinde olur:
ÖRNEKLER:
She
can't even boil potatoes, let alone cook a meal with them.
Bırakın bir
yana yemeğini yapmayı, patatesleri kaynatamayı bile beceremez...
She
will buy any stupid gem she comes across, let alone these lovely
diamonds.
Önüne gelen
hertürlü şapşal mücevheri satın alıyor; bu şahane elmasları mı
almayacak?!
Is
there even a scientific basis for psychology, let alone
parapsychology -- or psychiatry for that matter?
Parapsikolojiyi -- hatta aslına bakılacak olursa psikiatriyi de -- bir yana bırakın, psikoloji için bile bilimsel bir
temel var mıdır?
[Erbablarının aflarına sığınarak, vaktiyle bir psikiatrın bana
"akıllı" raporu verdiği günden beridir bu alanları ciddiye alamıyorum.
Not: "for that matter" deyimini aşağıda ayrıca ele alacağım.]
Turkish economy isn't even purring, let
alone growling.
Ekonomimiz,
bırakın aslan gibi kükremeyi, kedi gibi bile mırnavlamıyor...
# 004
FOR THAT MATTER
Bilmedikçe, çok
zorlayacak bir başka deyim daha... Türkçe'ye çevirisi genelde,
"aslına bakılacak
olursa,"
veya
"Aslında,"
şeklinde olabiliyor.
[Az bir
olasılıkla da olsa "bu madde için" anlamı ile karışmaması için,
virgülle ayırmakta yarar var.]
You can view this page
with your IE or with any other browser, for that matter.
Internet
Explorer yada aslına bakılacak olursa herhangi bir başka web
tarayıcı ile...
We have some problems
with the boiler and with the whole new system, for that matter.
Isıtıcı
kazanla sorunlarımız var. Aslında, bütün yeni sistemle sorunlar
yaşıyoruz.
In the computer
industry, or any industry for that matter, if you are not
re-investing you are not growing.
Bilgisayar
sanayiinde -- yada aslına bakılacak olursa bütün sanayilerde -- eğer
kazandıklarınızla yenıden yatırım yapmıyorsanız büyüyemezsiniz.
We still have no idea
what an electron really is (or what quantum physics talks about
anyway, for that matter)!
Bir elektron
gerçekte neyin nesidir, hala bir fikrimiz yok. Aslına bakılacak
olursa, kuantum fiziği her halükârda neden söz ediyor, aslında ondan
da haberimiz yok!
Whatever happened to
family planning and, for that matter, to the country's population
policies on the whole?
N'oldu yahu,
aile planlaması (mevzuuna) ve aslına bakılacak olursa ülkenin
genelde nüfus siyasetine?
on the whole =
genelde
How much do we know
about the Mediterranean seal (or about the sea mammals in general,
for that matter)?
Akdeniz foku
(yada aslında genel olarak deniz memelileri) hakkında ne biliyoruz
ki?
You know nothing about
the Mediterranean seal. Nor does anyone else here, for that matter!
(Beyefendi/Hanımefendi!) Akdeniz foku hakkında hiçbirşey
bilmiyorsunuz. Aslında burada bulunan kimsenin de herhangi bir fikri
yok!
The sources of pollution
of the Gediz or for that matter any other river can be classified
broadly into two categories. Namely; ......
(der, ve anlatmağa devam edersiniz) -- Gediz veya aslında herhangi
başka bir akarsuyun kirlenme sorunları başlıca iki kategoride
sınıflanabilir: bunlar ...
|
