# 083

 DOLAYLI ANLATIMDA EMİR CÜMLELERİ

Bildiğiniz gibi, emirlerin dolaylı aktarımı (= indirect speech, reported speech) genellikle olumlu ve olumsuz mastarlar (the infinitive) aracılığı ile kestirme yoldan gerçekleştirilir:

"Sit down."  aaa  "He told me to sit down."

"Don't come back here ever again!" aaa "They told me not to go back there ever again."

"Be careful with your diet." aaa  "The doctor told me to be careful with my diet."

Bir başka anlatım/aktarım yolu ise, belli fiillerin ardından that + adcümlecik (isim-cümlecik) yapısının kullanılmasıdır:

"Should" yardımcı fiilini parantez içine aldım; çünkü yapıdan çıkarılabilir. Zaten çoğu zaman çıkarılır. İşte bu beklenmedik anlatım kalıbı hayli ileri düzey İngilizce öğrencileri için bile şaşırtıcı olabiliyor. Oysa günlük basında ve literatürde örnekleri kalabalıktır. Sınavlarda da baştacı bir sorudur.

Bu yapıda yaygın kullanılan fiilleri listelersek:

advise, agree, ask (istemek), be determined (kesin kararlı olmak), beg, command, demand, desire, forbid, insist, move (önermek), recommend, request, require, stipulate (yasa, vb için emredici olmak), suggest, urge (acildir, gereği hemen yapılsın çağrısında bulunmak)...

İşte, bu fiillerden sonra fiilin nesnesi olarak gelen ad-cümlecik "should" yardımcı fiili ile kurulur. Kurulur ama, dilersek yardımcı fiili yapıdan cımbızlayıp çıkarabiliriz. Uygulama çoğu zaman bu yöndedir. Kolaylık bakımından, cümlenizi önce "should" ile kurunuz. Sonra bu sözcüğü çıkarınız: Geride ne kalıyorsa o kalsın.

Doğaldır ki geride yalnızca yalın fiil (to'suz mastar) kalacak ve giriş fiilinin present yada past olması bunu değiştirmeyecektir. Yapı işte bu nedenle "şaşırtıcı" görünüyor:

ÖRNEKLER

The doctor suggested that she stop smoking.

Her employer demanded that she come to work on time.

We requested that outsiders not be allowed to enter the hall. ["To be allowed", edilgen mastar]

Her doctor urged that the operation not be postponed any longer. ["To be postponed", edilgen mastar]

He keeps advising me that I sell my old car.

They insist that they be given a second chance. ["To be given" edilgen mastar]

It is suggested that these fish not be kept in the same tank. [Aynı akvaryumda tutulmamaları tavsiye olunur... "To be kept" edilgen mastar. tank = akvaryum...]

I move that the meeting be postponed. [Toplantının ertelenmesini öneriyorum... to move = önermek... parliamentary motion = önerge...]

Ne olur ne olmaz -- bir daha UYARIYORUM: Emir, öneri cümlelerinin aktarılmasında, "The doctor suggests that she ***stops smoking," yahut, "The doctor suggested that she ***stopped smoking," türü yanlışlar sınav puanlarınızı alıp götürecektir. Günlük konuşmada kimi zaman bu tür kuralların çiğnenmesine tanık olmanız bir anlam taşımaz. Şöyle düşününüz: Kahvehane Türkçesi ile Türkçe sınavına giriyor olsanız Türkçe'den de çakarsınız...

  EXERCISE 

 # 084

 BENZER BİR BAŞKA YAPI DAHA

Madde # 083'de incelediğimiz yapıya benzer şekilde "should" yardımcı fiilinin düşürülebileceği bir başka yapının formülü ise şöyle:

Örnek: It is imperative that she (should) consult a doctor at once... Hemen bir doktora danışması büyük önem taşıyor...

Bu kalıpta kullanılabilecek sıfatlara örnekler:

advisable, desirable, essential, good, better, best, imperative, important, mandatory (zorunlu), necessary, reasonable (akla, mantığa uygun), requisite (gerekli), urgent, vital, only right, only fair, only just (gayet hakça), only natural (gayet doğal)...

BAŞA DÖNÜŞ